Staafjes, kegeltjes en sferen: de drie manieren waarop je ogen licht waarnemen

De meeste mensen denken dat onze ogen maar één doel hebben: ons helpen zien. In werkelijkheid hebben onze ogen nog een andere, minstens zo belangrijke taak. Naast het mogelijk maken van zicht meten ze voortdurend het licht om ons heen. Zo helpen ze onze biologische klok, hormonen, alertheid, stemming en slaap te reguleren.

Om dit te kunnen doen, bevat het netvlies drie verschillende soorten lichtgevoelige cellen. Twee daarvan zijn verantwoordelijk voor ons zicht: staafjes en kegeltjes. Het derde type, wetenschappelijk bekend als intrinsiek fotosensitieve retinale ganglioncellen (ipRGC’s), maar die we voor het gemak sferen noemen, draagt niet direct bij aan ons zicht. In plaats daarvan helpen deze cellen ons lichaam te begrijpen wanneer het dag en wanneer het nacht is.

Staafjes: zien in het donker

Staafjes zijn de meest lichtgevoelige receptoren in het oog. Ze stellen ons in staat om te zien wanneer er heel weinig licht is, bijvoorbeeld tijdens de schemering, bij maanlicht of in een slecht verlichte ruimte.

Staafjes zijn uitstekend in het waarnemen van helderheid en beweging, maar kunnen geen kleuren onderscheiden. Daarom lijkt de wereld ’s nachts bijna zwart-wit.

Elk oog bevat ongeveer 120 miljoen staafjes, waardoor ze de meest voorkomende lichtgevoelige cellen in het netvlies zijn. Hun taak is eenvoudig: je helpen zien wanneer er weinig licht is.

Kegeltjes: kleur en details zien

Kegeltjes nemen het over wanneer er voldoende licht is. Ze stellen ons in staat om kleuren waar te nemen, teksten te lezen, gezichten te herkennen en fijne details te onderscheiden.

Mensen hebben drie soorten kegeltjes, die elk het sterkst reageren op verschillende delen van het zichtbare lichtspectrum:

• S-kegeltjes zijn het gevoeligst voor kortere (blauwe) golflengten.

• M-kegeltjes reageren voornamelijk op middellange (groene) golflengten.

• L-kegeltjes reageren vooral op langere (rode) golflengten.

Je hersenen combineren de informatie van deze drie soorten kegeltjes om de rijke kleurwaarneming te creëren die we iedere dag ervaren.

Elk oog bevat ongeveer 6 miljoen kegeltjes. Deze bevinden zich voornamelijk in het midden van het netvlies, waar onze gezichtsscherpte het hoogst is.

Sferen: de lichtsensoren van je lichaam

En dan zijn er nog de sferen. In tegenstelling tot staafjes en kegeltjes helpen sferen je niet om gezichten te herkennen, boeken te lezen of kleuren te onderscheiden. In plaats daarvan meten ze de algemene lichtomgeving en sturen ze deze informatie rechtstreeks naar de centrale biologische klok in de hersenen, die zich bevindt in de suprachiasmatische kern (SCN).

Je kunt ze zien als de ingebouwde lichtmeter van je lichaam.

Hun belangrijkste taak is om je lichaam te laten weten:

• Is het ochtend of avond?

• Is het licht genoeg om overdag te zijn?

• Moet je alert en wakker blijven?

• Is het tijd om je voor te bereiden op de slaap?

In plaats van zicht te creëren, helpen sferen de dagelijkse ritmes van je lichaam te synchroniseren met de buitenwereld. Een goed gesynchroniseerd circadiaan ritme helpt je om ’s nachts beter te slapen, overdag meer energie te hebben en je stemming te verbeteren.

Daarom is het zo belangrijk om overdag tijd buiten door te brengen, zodat je sferen hun werk goed kunnen doen.