Wat is licht?

Samenvatting van het artikel "What Is Light?”  van Ulysse Dormoy

"Het viel me op dat, sinds ik artikelen en gedachten over licht ben gaan publiceren, ik de vraag – ‘Wat is licht?’ – eigenlijk nog niet heb gesteld. Sterker nog, in meer dan 30 jaar in de verlichtingsindustrie is dit geen vraag geweest die ik mezelf echt heb gesteld.” – Ulysse Dormoy

Licht bestaat in een toestand van dualiteit. Het gedraagt zich zowel als een golf als als een deeltje, een fenomeen dat bekendstaat als golf-deeltjedualiteit. Net als de klassieke vraag naar ‘de kip of het ei’ daagt het onze ideeën over oorsprong en oorzaak uit. Wetenschappelijk gezien is licht altijd één enkel fenomeen geweest met twee onafscheidelijke aspecten. Als golf verklaart het hoe licht zich voortplant en met materie interageert; als deeltje bestaat het uit fotonen, discrete energiepakketjes die interacties op kwantumniveau mogelijk maken.

Eeuwenlang discussieerden wetenschappers over de vraag of licht een golf of een deeltje was, totdat de kwantumtheorie aan het begin van de 20e eeuw aantoonde dat het beide is. Dit inzicht, mede gedreven door Einstein en de opkomst van de kwantummechanica, heeft de natuurkunde fundamenteel veranderd — en is opmerkelijk recent.

In een biologische context vervult dit ene fenomeen twee functies: waarneming en fysiologische interactie. Het leven op aarde ontwikkelde zich onder het volledige zonnespectrum, lang voordat zicht bestond. Lichtgevoelige cellen verschenen ongeveer 600 miljoen jaar geleden, terwijl echt zicht pas zo’n 60 miljoen jaar later ontstond. Dit suggereert dat de energetische, deeltjesgebonden rol van licht voorafging aan zijn visuele rol.

Fotonen, het deeltjesaspect van licht, staan centraal in het leven. Zoals Geoffrey Guy opmerkt in zijn boek Quantum Biology, is het foton mogelijk de belangrijkste entiteit in het verhaal van de kwantumbiologie. Toch negeert de moderne verlichtingspraktijk dit grotendeels en reduceert zij licht tot een puur visueel hulpmiddel, in plaats van de volledige biologische kracht ervan te erkennen.

Sinds de opkomst van LED-verlichting ligt de focus vrijwel uitsluitend op energie-efficiëntie en lumen per watt. Licht wordt behandeld als iets dat energie verbruikt, niet als iets dat energie levert. Meetwaarden voor mensen blijven visueel (lux en lumen), terwijl planten worden beoordeeld met energetische grootheden (PPFD), zonne-energie wordt gemeten in kilowattuur en voedsel in calorieën. Waarom meten we de energetische bijdrage van licht aan het menselijk welzijn niet?

Onderzoek binnen de kwantumbiologie laat zien dat verschillende delen van het spectrum verschillende rollen vervullen. Zichtbaar licht voedt het leven via fotosynthese, terwijl nabij- en ver-infrarood licht de mitochondriale functie ondersteunt en cellen helpt efficiënt ATP te produceren — als smeerolie voor de motor van het lichaam. Regelmatige blootstelling aan deze fotonen kan helpen balans, veerkracht en gezondheid op lange termijn te behouden.

Moderne verlichting en beglazing hebben, in hun streven naar efficiëntie, het licht feitelijk ‘ultrabewerkt’ door golflengten te verwijderen die als inefficiënt werden beschouwd maar biologisch essentieel zijn. Net als bij ultrabewerkte voeding kunnen onze binnenverlichtingsomgevingen ons visueel voeden, maar ons energetisch tekortdoen — vooral omdat we tegenwoordig meer dan 90% van onze tijd binnenshuis doorbrengen.

De dualiteit van licht ligt niet alleen aan de basis van zien, maar ook van gezondheid en vitaliteit. De gebouwde omgeving is vrijwel uitsluitend ontworpen voor waarneming en verwaarloost de rol van licht in menselijke duurzaamheid. Met vergrijzende bevolkingen en langere werklevens wordt het behoud van gezondheid en productiviteit cruciaal, en licht speelt hierin een rol naast voeding, beweging, zuurstof en slaap.

Het is onwaarschijnlijk dat we de trend van een overwegend binnenshuis leven zullen keren. In plaats daarvan hebben we ruimtes nodig die helpen vitaliteit te herstellen — door doordacht ontwerp, strategische blootstelling aan biologisch betekenisvol licht, of simpelweg door dagelijks even naar buiten te gaan voor een ‘fotonendouche’.

Licht is er niet alleen om te zien.

Het is er voor gezondheid, vitaliteit en menselijke duurzaamheid.